Home Blog

Mahad Salaad Maxamed oo loo magacaabay Taliyaha hay’adda Nabadsugida

0
Xildhibaan Mahad Salaad

Golaha Wasiirada xukuumadda Soomaaliya oo Maanta kulan ku yeeshay magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya ayaa ansixiyey magacaabista taliyaha Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-Sugidda Qaranka (NISA).

Taliyaha cusub ee hay’adda ayaa waxaa loo magacaabay Mahad Salaad Maxamed oo kamid ahaa xubnaha sida weyn ugu dhow madaxweynaha cusub ee Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.

Mahad Salaad oo sidoo kale ka mid ah xubnaha Baarlamaanka Soomaaliya ayaa 5-tii sano ee lasoo dhaafay kamid ahaa mucaaradkii dowladdii uu hoggaaminayey madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Hay’adda NISA ayaa muddo badan aheyd mid aan taliye laheyn kadib markii xil ka qaadis lagu sameeyey taliihii hore ee hay’adaas Fahad Yaasiin Xaaji Daahir kadib kiiskii Ikraan Tahliil Faarax.

Hay’adda ayaa muddooyinkii dambe waxaa hoggaanka hey’adda kusime ahaan u hayey Yaasiin Farey oo hadda kamid noqoday xildhibaanada 11-aad ee baarlamaanka Soomaaliya, kana mid ah xubnaha ku dhow Fahad Yaasiin iyo Farmaajo.

Magacaabista Mahad Salaad ayaa ka dhigan inuu weyn doono kursiga xildhibaannimo marka loo dhaariyo xilkan ee uu si rasmi ah ula wareego.

Hay’adda NISA ayaa ka mid ah hay’adaha dowladeed ee la rumeysan yahay inay u baahan yihiin isbeddel weyn oo lagu sameeyo, ayada oo shantii sano ee lasoo dhaafay aheyd hay’ad loogu shaqeeyo Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, oo dayacday sugiddii amniga.

Waxaa la rumeysan yahay in hay’adda ay sidoo kale ku dhex-jiraan xubno horey uga tirsanaa Al-Shabaab iyo kuwa weli si hoose ula shaqeeya kooxdaas, taasi oo ay adkaan doonto in la kala sooco.

Saddex qodob oo ku saabsan muranka ka taagan safarrada Xajka ee Soomaaliya

0
somali xajka

Waxaa isasoo taraya khilaafka u dhaxeeya Wasaaradda Arrimaha Diinta ee Soomaaliya iyo shirkadaha bixiya adeegyada duullimaadka, iyagoo isku afgaran la’ sida loo maaraynayo safarrada xajka ee Soomaalida baxaysa sanadkan.

Murankan ayaa kusoo aaday xilli dowladda Sacuudiga ay oggolaatay in sanadkan ay soo xajiyaan hal milyan oo qof halkii ay horay tiradu u gaari jirtay qiyaastii saddex milyan.

Soomaaliya ayaa loo oggolaaday inay kasoo xajiyaan ilaa 5,000 oo qof kaliya.

Balse khilaafka ka jira dhanka Soomaaliya ayaa salka ku haya cidda qaadaysa mas’uuliyadda fulinta adeegyada dadka loo qaadayo xajka.

Waxaan eegaynaa saddex qodob oo koobaya arrimaha la isku hayo.

1- Tartan

Wasiirka Awqaafta iyo Arrimaha Diinta ee dowladda federaalka Soomaaliya, Cumar Cali Rooble, ayaa BBC-da u sheegay in 63 shirkadood loo xil saaray in ay sanadkan qaadaan xujayda Soomaaliya, una fuliyaan adeegyada muhiimka ah, si gudashada acmaasha xajka loogu fududeeyo dadka.

Dhammaan shirkadahaas ayuu wasiirku sheegay in lagu samayn doono dabagal lagu xaqiijinayo sida ay howshooda u gudanayaan.

“Dowlad walba tiradii usoo xajisay sanadkii ugu dambeeyay inta aan xajka la xirirn ayaa laga siiyay 45%. Tiradaas yar ee nala siiyay waxaan rajaynaynaa in loogu adeegi doono si qurux badan,” ayuu yiri wasiirka.

“Shuruudo adag oo runtii maslaxada xaajiga ka turjumaya ayaan u dejinay shirkadaha, maadaama annagu aan wakiil ka nahay xaajiga Soomaaliga ah, waajib na saaranna ay tahay khidmadiisu. Qof walba oo xaaji ah oo halkan u imaada inuu cibaadadiisa guto waxay howshu ugu dhammaan doontaa sida uu asagu rabo,” ayuu sii raaciyay.

63-ka shirkadood ayay dowladdu sheegtay in ay ku soo baxeen tartan loogu loollamayay la wareegista mas’uuliyaddaas.

Sababta loo yareeyay tiradana waxa uu wasiirka Awqaafta ku tilmaamay in ay tahay tirada xujayda oo yar iyo wasaaradda oo ay dhib ku noqonayso inay dagabal ku sameeyaan shirkadaha ahddii ay bataan.

2- “Shirkadaha waawayn”

Hase yeeshee hoggaanka midowga shirkadaha diyaaradaha ayaa sheegay in tartankaas “aan loo marin waddo sax ah”.

Guddoomiyaha ururka ay ku midaysan yihiin shirkadaha diyaaradaha, Xasan Xaashi, ayaa BBC-da u sheegay in ay cabasho wayn ka qabaan qaabka wax loo qoondeeyay.

“Waan aragnay shirkado la yiri waa guulaystayaal, oo la sheegay inay xajkii ku guulaysteen. Shirkadahaas waa Travel Agency-yo, laakiin shirkadihii ka waawaynaa, oo diyaaradihii 30-ka sano soo shaqaynayay ay ugu waawayn yihiin iyo xamlooyinkii xujayda hoggaamin jiray intoodaba kuma aannaan arkin liiska,” ayuu yiri Xasan.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in shirkadaha diyaaradaha ee uu madaxda u yahay ay isu diyaariyeen xajka balse aan la siinin wax fursad ah, oo “aan la xusin laguna soo darin liiska”.

Wasiirka Awqaafta iyo arrimaha Diinta ayaase BBC-da u sheegay in la galay tartan hufan oo cid walba u furnaa, qofkii xaq u yeeshayna uu ku guulaystay.

“Guddi ayay wasaaraddu magacowday, waxaana guddigaas u diyaarsanaa shuruucdii iyo shuruudihii lagu kala saari lahaa, shirkadihii kasoo baxay shuruudahaas ayaana la soo saaray, wixii shuruudaha ku harayna wayba hareen. Waxaa soo dalbaday shirakado ka badan saddex boqol, waana la ogyahay in tirada shirkadahaas iyo tirada dadka oo 5,000 ah aysan isu dhigmin.

Waxaase uu guddoomiyaha shirkadaha diyaaradaha sheegay in dhankooda aysan aaminsanayn in ciddii mudnayd la siiyay fursadda, sabab ay ku mudnaayeenna aan loo sharrixin.

3- Tallaabada xigta

Arrimaha ku saabsan khilaafkan oo yimid xilli waqtigii xajka uu soo dhawaaday ayaa hadda u sii gudbay mas’uuliyiinta kale ee dowladda federaalka.

“Qof meel iska leh oo ku takrifali kara ma jiro. Dalku wuxuu leeyahay dowlad, marna annagu cabashadeenna waxaan gaarsiinnay madaxda qaranka oo aan farriinteenna u gudbinnay,” ayuu yiri Xasan Xaashi.

Ma cadda sida ay ku biyo shuban karto xaaladdan, xilli hadda uu wasiirka Awqaafta ku sugan yahay dalka Sacuudiga.

Waxyaabaha kale ee xajka sanadkan ay Soomaalida ka cabanayaan waxaa ka mid ah qiimaha oo sare u kacay.

Caddaymo laga helay xeryaha dadka lagu hayo ee la sheegay ee Shiinuhu uu Muslimiinta ku jirdilo

0
Muslimiinta Uighur china2

Xog aad u badan oo laga jabsaday kombuyuutarada dowladda Shiinaha oo loo soo gudbiyay BBC-da ayaa daaha ka qaadday wax badan oo ku saabsan nidaamka qarsoodiga ah ee Shiinaha uu ku xirayo dadka muslimiinta ah ee ku nool gobolka Xinjiang ee galbeedka fog ee dalkaas.

Xogtaan ayaa caddaynaysa in la toogto qofkii iskudaya in uu ka baxsado xeryaha sida khasabka ah dadka loogu hayo, iyo xukun xabsi oo dheer oo lagu xukumayo qofkii lagu arko calaamad Muslinimo.

Qaar badan oo ka mid ah faylasha ayaa loo xqiijiyey si madax bannaan.

Dowladda Jarmalka ayaa ku baaqday in baaritaan hufan lagu sameeyo nidaamka Shiinaha ee lagu hayo dadka Muslimiinta ah ee Uyghurs-ka ee gobolka Xinjiang, ka dib markii ay soo baxeen cadeymo cusub oo ku saabsan xadgudubyo halis ah oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha.

Turkiga oo qorsheynaya in uu sameeyo howlgal milatri

0
madaxweyne erdogan

Madaxweynaha dalka Turkiga Recep Tayyip Erdoğan ayaa sheegay in dhawaan uu billaabi doono howlgal cusub oo militari oo laga sameyn doono xadka dhanka koonfureed, si loola dagaallamo khatarta argagixisada ee halkaasi ka jirta.

Bartilmaameedka ugu weyn ee howlgalkan ayaa noqon doona in dib loo bilaabo dadaallada lagu abuurayo aag nabdoon oo 30-km ama (20-mile) ah oo ku teedsan xudduudda Turkiga uu la wadaago Suuriya, ayuu Erdoğan ku sheegay khudbad telefishanka dalkaasi laga sii daayay.

Ma uusan bixin faah faahin intaas ka dheeri ah, balse wuxuu sheegay in howlgallada la billaabi doono marka ay dhameeyaan diyaar garowga ciidamada,kuwa sirdoonka iyo nabadsugidda.

Farmaajo muxuu ku wareejiyey Madaxweyne Xasan Sheeh?

0
xasan sheekh iyo farmaajo

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Farmaajo oo maanta si rasmi ah xilka ugu wareejiyey Madaxweynaha mar labaad lasoo doortay ee Xasan Sheekh ayaa ka warbixiyey feylasha iyo dukumintiyada uu warjeeiyey, kadib shan sano oo uu soo xukumayey dowladda federaalka ah ee Soomaaliya.

Farmaajo oo ugu horreyn soo hadal qaaday ciidankii loo qaaday Eritrea ayaa sheegay inuu Madaxweynaha cusub ku wareejiyey illaa 5,000 oo askari oo loo tababarayo qaybaha kala duwan ee ciidamada Soomaaliyeed.

Madaxweynihii hore ayaa tilmaamay in ciidamadaasi uu usoo dhammaaday tababarkooda, balse ay dib u dhigeen in la keeno , maadaama ay kusoo aadeen xilligii doorashada.

“Shan kun oo askari ayaa tababar u geynay Eretareeya waxa ay tababarka dhammeysteen sanadkii hore bartamihiisa, waxaana dib ugu dhignay xaaladda aan ku jirnay iyo in aysan saameyn doorashada dalka”ayuu yiri Mudane Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo).

Sidoo kale wuxuu tilmaamay inuu wareejiyey badqabka kheyraadka dalka oo aan ku dhicin wax isbedal ah, isaga oo sidoo kale soo hadal qaaday kiiskii badda ee soo dhammaaday.

Waxaa kale oo uu xusay in hantida dadka Soomaaliyeed ay sideedii tahay, isla-markaana uusan jirin wax dhul ah oo uu milkii ahaan u bixiyey.

Hawadii Soomaaliya ee lasoo celiyey, isla-markaana hadda laga maamulo magaalada Muqdisho ayaa ka mid ah waxyaaba kale ee uu wareejiyey Farmaajo.

Sidoo kale sharciga doorashooyinka ayuu u dhiibay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamed, si dalka loo gaarsiiyo doorasho qof iyo cod ah.

Dhinaca kale wuxuu sheegay inuu jiro codsi ay u direen QM oo ku aadan xubinada Soomaaliya, isla-markaana Soomaaliya ay golaha fariisan doonto 2025 illaa 2026.

Arrimaha kale uu soo hadal qaaday Madaxweyne Maxamed Cabdullahi Farmaajo waxaa ka mid ah inuu wareejiyey barnaamijka deyn cafiinta oo uu tilmaamay inay soo ka soo gudbeen illaa 4 marxaladood, isla-markaana ay dhimantay hal marxalad oo kaliya.

Ugu dambeyn wuxuu tilmaamay in arrinta Somaliland ay weli halkeeda tahay, balse loo baahan yahay in lasii amba qaado, si looga midnimada dalka.

Xanuunka furuqa daanyeerka oo noqday waalaca ugu weyn ee haatan dunida ka taagan

0
monkey pox

Madaxweynaha Maraykanka, Joe Biden, ayaa walaac xooggan ka muujiyay xanuunka furuqa daanyeerka ee si aan horay loo arag uga dillaacay tobanaan waddan.

Biden wuxuu sheegay in arrinta sida weyn looga walaacsan qaabka uu u fidayo cudurka isla markaana ku tilmaamay ‘Walaaca ugu weyn’ ee haatan dunida ka taagan.

“Cudurka si aad ah ayaa looga walaacsan yahay gaar ahaan qaabka uu fidayo iyo cawaab xumida ka dhalan karta” ayuu yiri Biden.

Ka hor inta aanu u duulin dalka Japan, ayaa Biden waxa uu sheegay in dalkiisa uu ku dadaalayo sidii dawo loogu heli lahaa cudurka.

“Waxaan hadda ka shaqeyneynaa sidii aan dawo ugu heli lahayn si aan u horumarinno tallaalka looga hortaggayo cudurkan, waa haddii loo helo daawo ama tallaal.”

Hay’adda caafimaadka adduunka ayaa sheegay in weli baarayso sababta furuqa daanyeerka oo sida caadiga ah ku dhaca xayawaanka uu hadda aadanaha ugu faafayo.

Cudurkan ayaa looga hadli doonaa kulan caafimaadka adduunka ay dalalka leeyihiin, kaasoo lagu go’aamiyo siyaasadaha lagula tacaalayo xannuunada ka dillaaca caalamka.

Astaamaha ugu horreeya ee lagu arko bukaanka uu ku dhaco feyraska Monkeybox ama furuqa daanyeerka waxaa ka mid ah qandho, madax-xanuun, murqo xanuun, dhabar xanuun, qarqar iyo daal.

Hay’adda caafimaadka adduunka ee WHO ayaa sheegtay in 50 kiis oo kale oo looga shakisan yahay furuqa daanyeerka la baarayo – iyadoo aan magacaabin dalalka lagu arkay cudurka.

Kiisaskan cudurkan ayaa laga diiwaangeliyay ilaa 14 dal, WHO waxay ka digtay in kiisas kale oo ku saabsan cudurka.

Maxaa keena feyraskan?

Feyraskan wuxuu la mid yahay feyraska ka dhasha busbuska inkastoo uu xooggaa daran yahay, khubaradana waxay sheegeen in halistiisu ay tahay mid sahlan.

Waxaa cudurkan inta badan lagu arkay meelo fog-fog oo ka mid ah bartamaha iyo galbeedka Afrika, oo u dhow kaymaha ku yaalla halkaas.

Waxaa jira labo nooc oo fayraskan ah oo laga soo sheegay – Galbeedka Afrika iyo Afrikada Dhexe.

Labo ka mid ah bukaannada cudurka qaba ee lagu arkay UK ayaa ka soo safray Nigeria, sidaa darteed waxay u badan tahay inay la ildaran yihiin nooca fayraska nooca Galbeedka Afrika, kaasoo ah mid fudud, inkasta oo weli la xaqiijin.

Kiiskii saddexaad wuxuu ahaa shaqaale caafimaad oo la sheegay in fayraska uu ka qaaday mid ka mid ah bukaannada.

Sidee loo daweeyaa?

Ma jirto wax dawo ah oo lagu talagalay feyraska Monkeybox laakin waa laga hortagi kari karaa in uu fido.

Tallaalka ka hortagga busbuska ayaa la xaqiijiyay inuu 85% waxtar u leeyahay ka hortagga feyraska furuqa daanyeerka, mararka qaarkoodna waa la adeegsan karaa tallaalkaas.

Ruushka oo burburiyay hub ay dalalka Galbeedka ugu deeqeen dalka Ukraine

0
Igor Konashenkov russia

Ruushka ayaa sheegay inuu duqeyn ku burburiyay saanad hub ah oo ay dalalka Galbeedka ugu deeqeen Ukraine, xilli uu duullaanka waddankaas galay todobaadkii 12-aad.

Dhanka kale, Madaxweynaha Ukraine, Volodymyr Zelensky, ayaa sheegay in dibloomaasiyadda ay tahay xalka keliya ee lagu soo afjari karo colaadda.

Ciidamadda Ruushka ayaa si buuxda ulawareeegay gacan kuhaynta magaaladda istraatiijiga ah ee Mariupol, waxaana sidoo kale isdhiibay ciidamadii Ukraine ee halkaa kadagaalamayay.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo markii seddexaad Villada tagay todobaad gudihiis

0
xasan sheekh iyo farmaajo

Madaxweynaha cusub ee Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa booqday Villa Soomaaliya, halkaas oo uu kula kulmay madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo aanan weli ka tagin xafiiska.

War ay faafisay madaxwtooyada ayaa lagu yiri “Labada Madaxweyne oo markii saddexaad ku kulmay Madaxtooyada Qaranka, ayaa kulankoodan iskaga xog waraystay xaaladda guud ee dalka, sidii wadajir loogu sii ambaqaadi lahaa geeddi-socodka dowlad-dhiska Soomaaliya iyo qabanqaabada Munaasabadda Xil-wareejinta Madaxweynaha.”.

Waxaa la isku afgartay in maalinta isniinta ah ay dhacdo xil wareejinta oo markii hore la filayay in ay dhacdo maalinta axadda.

Erdogan: ma aqbalayno in urur argagixiso lagu soo daro NATO

0
madaxweyne erdogan

Madaxweynaha Turkiga Racep Tayyib Erdogan ayaa maanta hadla ka jeediyey masjidka Hazrat Ali ee ku yaalla magaalada Istanbul salaaddii Jimcaha ka dib.

Marka lafiiriyo xubinimada NATO ee Finland iyo Sweden , ayuu Erdogan yiri “Waxaan kulan ballaaran la yeeshay ra’iisul wasaaraha Netherland maanta. Berri waxaan wadahadal yeelaneynaa Ingiriiska iyo Finland. waxaa kale oo aan la kulmi doonaa Xoghayaha Guud ee NATO Stoltenbeg .’’

Wuxuu xusay in dalalka Yurub , oo u heysta PKK in ay yihiin argagisixiso ma arkayaan YPG in sida ay ka dhigeen ururadaas “hadalo ay ka jeediyeen baarlamaanadooda’’ayuu yiri Erdogan ” Haddii aan ognahay in NATO ay aad u neceb tahay argagixisada, haddii aan ognahay in NATO ay tahay urur dhinaca ammaanka ah, ma oggolaaneyno in urur argagixio lagu soo daro NATO, Haa ma yeeli karno, waxay ila tahay waxaa la mid ah Sweden iyo Finland ” ayuu yiri

Waa kuma ninka ay dartiis u kulmi rabaan Biden iyo Maxamed Bin Salmaan oo isku dhacsan?

0
mohamed bin salmaan

Madaxweynaha Mareyknaka, Joe Biden iyo Dhaxal sugaha Boqortooyada Sacuudiga, Maxamed Bin Salmaan, ayaa laga yaabaa in ay markii ugu horraysay kulan yeeshaan bisha soo socota, sida uu tebiyay telefishinka CNN oo soo xiganayay ilo wareedyo kala duwan.

Maamulka Biden ayaa wadahadal kula jira saraakiisha boqortooyada si loo diyaariyo kulanka fool ka foolka ah ee labada hoggaamiye, kaasoo dhici doona inta uu Biden dibadda uga maqan yahay Mareykanka.

Aqalka Cad ma uusan xaqiijinin arrintan balse sidoo kale ma uusan beenin.

Laakiin telefishinka fadhigiisu yahay Mareykanka ayaa sheegay in Madaxweyne Biden iyo Wiilka uu dhalay Boqorka Sacuudiga ay ka wada hadli doonaan arrimaha ku saabsan nin lagu magacaabo Sacad Al-Jabri.

Waa kuma ninka ay dartiis u wada hadlayaan Madaxda Mareykanka iyo Sacuudiga?

Sacad bin Khalid Al-Jabri, waa janaraal hore oo Sacuudi ah, sidoo kalena soo noqday wasiirka arrimaha dowladda Sacuudiga.

Muddo dheer ayuu ahaa la taliyaha Dhaxal Sugihii xilka laga qaaday ee boqortooyada Sacuudiga, Maxamed bin Nayef.

Balse waxa uu tan iyo 2017-kii ahaa siyaasi baxsad ah oo dibadda ku nool, dowladda Sacuudiguna waxay doonaysay in loo soo gacan geliyo. Sacad waxa uu hadda ku sugan yahay dalka Canada, balse Sacuudiga waxaa uga socda dacwad ku saabsan eedeymo musuqmaasuq.

Haddii ay is arkaan Biden iyo MBS waxay noqonaysaa markii ugu horreysay ee ay kulmaan tan iyo markii la doortay Madaxweynaha Mareykanka, labo sano ka hor.

Xiriirka Washington iyo Riyaad ayaa xumaa tan iyo markii uu Mareykanku taageerada kala noqday dagaalka uu isbahaysiga Sacuudiga ka wado Yemen, sanadkii lasoo dhaafay.

Sidoo kale sirdoonka Mareykanka ayaa soo saaray xog Maxamed Bin Salmaan la xiriirinaysa dilkii Jamaal Kaashuqji oo lagu khaarijiyay gudaha Turkiga, tallaabadaas oo sababtay in ay isku sii xumaadaan labada dal.

QORAALADDII UGU DAMBEEYEY