Home Blog

MADAXWEYNAHA KENYA OO KA HADLAY GOAANKA BADDA EE MAXKAMADDA CAALAMIGA AH

0
xuduuda badda soomaaliya kenya

Madaxweynaha Kenya, William Ruto, ayaa wareysi gaar ah oo uu siiyay BBC-da uga hadlay mowqifkiisa ku aaddan muranka xadka badda ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Kenya, kaasoo ay horay go’aan uga gaartay maxkamadda caalamiga ah ee caddaaladda (ICJ).

Maxkamadda hoos tagta Qaramada Midoobay ee fadhigeedu yahay magaalada Hague ayaa kiiskaas oo sannado badan socday xukun kasoo saartay 12-kii bishii October ee sanadkii lasoo dhaafay, iyadoo xadeynta ka dhigtay qaab u dhow sida ay Soomaaliya ku dooneysay, tallaabadaas oo ay Kenya si weyn ugu gacan seyrtay.

Markii ugu horreysay ee kiiska loo gudbiyay maxkamadda ilaa markii ay garsooreyaasha maxkamaddu ay go’aanka ku dhawaaqeen, William Ruto waxa uu ahaa madaxweyne ku xigeenka Kenya.

Madaxweynihii Kenya ee xilligaas, Uhuru Kenyatta, ayaa markii uu soo baxay go’aanka maxkamadda sheegay in dalkiisu uusan aqoonsaneyn natiijada.

Ruto, oo dhawaan markii xilka loo caleema-saaray ay wada kulmeen madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa sheegay in arrimaha loo kala xallin doono sida ay u kala horreeyaan.

”Hadda Soomaaliya waxa ay leedahay madaxweyne aan la hadli karno. Madaxweyne waxa uu diyaar noola yahay inaan howlaha u qabanno sida ay u kala horreeyaan, waxaan ku faraxsan nahay inuu xoogga saarayo la dagaallanka argagixisada, adduunka oo dhan – oo ay Kenya ku jirtana – wuxuu kala shaqeynayaa sidii uu u burburin lahaa xagjirnimada qalalaasaha wadata iyo argagixisada,” ayuu yiri Ruto.

Isagoo hadalkiisa sii wata ayuu sharraxay waxa uga qorsheysan muranka xadka badda ee Soomaaliya iyo Kenya, waxa uuna yiri: ”Muranku waa arrin ay dalalka deriska ah mar walba xallin karaan. Waxa aan hadda u baahan nahay waa inaan xasilinno oo aan amni ka dhigno gobolkeenna.”

Madaxweyne Ruto ayaa sheegay in xilligan aan la joogin waqti ku habboon ka hadalka muranka xadka.

”Ma rabo inaan ka howl-galno muran ku saabsan xadka iyadoo ay dad dhimanayaan, iyadoo ay argagixiso meelaha joogaan, iyadoo xasilooni darro ay ka jirto gobolkeenna.

”Waxay ila tahay inaan marka hore xal u helno arrimaha amniga, kaddibna waxaan xallin karnaa murankeenna xadka,” ayuu yiri.

Waxa uu u muuqday in uu rajo ka qabo dowladda cusub ee Soomaaliya, inkastoo uu ka gaabsaday inuu ka jawaabo su’aal laga weydiiyay sababta ay mowduucan ugala hadli waayeen madaxweynihii hore ee Soomaaliya.

MUQDISHO: QARAX ISMIIDAAMIN AH OO KA DHACAY SALDHIG CIIDAMADA SOOMAALIYA

0
qarax muqdisho 2272019

Qarax ismaadin ah ayaa ka dhacay saldhig militeriga Soomaaliya ku leeyihiin magaalada Muqdisho, waxaana qaraxaas ku dhintay hal askari halka 6 kalena ay ku dhaawacmeen.

Xeradan ayaa ku taalla degmada Wadajir, waxaana lagu magacaaba Nanac oo lagu tababaro ciidamada.

Warbaahinta gudaha ayaa kusoo warrameysaa in khasaare badan uu ka dhashay weerarka.

Qofka qaraxa ismaadinta geystay ayaa iska dhigayay askari xilli uu gudaha u galay saldhigga militeri oo ay ka socotay shaqo qoris ciidan.

Al-Shabaab ayaa sheegatay mas’uuliyadda weerarka.

Waxaa maalmihii lasoo dhaafay gobollada Hiiraan iyo Galgudud ka socday howlgal militeri oo deegaanadaas looga saarayo Al-Shabaab.

PUTIN OO XILKA KA QAADAY JANARAALKII SAADKA EE CIIDAMADA UKRAINE KA DAGAALAMAYA

0
General Dmitry Bulgakov russia saad

Madaxweynaha Ruushka, Vladimir Putin, ayaa shaqada ka eryay jeneraalkii maareynayay saadka ciidamada Ruushka ee howlgallada ka wada dalka Ukraine.

Janaraal Dmitry Bulgakov, oo ahaa wasiir ku xigeenka gaashaandhigga Ruushka, ayaa shalay oo Sabti ahayd xilka laga qaaday sida ay wasaaradda gaashaandhigga Ruushka sheegtay.

Wasaaraddu waxay sheegtay in Dmitry  oo 67-jir ah loo wareejiyay jago cusub.

Waxaa baddali doona Mikhail Mizintsev oo isagu maamuli jiray go’doomintii arxan darada ahayd ee xukuumadda Moscow ay ka geysatay magaalada Mariupol ee dalka Ukraine.

SOOL: URURKA REJO OO 3 CASHO KU HELAY KAARARKII UGU BADNAA IYO DR GABOOSE OO EEDAY FIRCOON BAAN LA NOOLAA

0
cabdillaahi dahab gudoomiye rajo

Urur Siyaasadeed Rejo ee uu Gudoomiyaha ka yahay Siyaasiga Cabdillaahi Axmed Maxamed (Dahab), ku xigeenkana ka yahay Cabdirisaaq Maxamed Jaamac (XAAJI SANWEYNE) ayaa mudo 3 maalmood gudahooda Gobolka Sool kaga helay kaarar ama taageereyaal aad uga badan tiraddii looga baahna, taasoo u saamaxday inuu noqdo ururkii ugu horeeyey ee ku guuleystay inuu tiradii gobolka Sool ee Ururadda Siyaasada Somaliland lagu xiray helo.

Dhanka kale Ururka Barwaaqo ee uu hogaamiyo Dr Gaboose ayaan weli helin tiraddii uu bulshada Gobolkaas uga baahnaa, taas oo ay sabab u tahay kadib markii uu dhowaan Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Siyaad Barre ku sheegay Fircoon, isaguna nebi Yuusuf isku tilmaamay.

Urur Siyaasadeedka Rejo waxaa ku wareegay taageerayaal aad u badan oo badankoodu ka degel regteen Xisbigii Waddani, kaas oo uu hogaamintiisa la wareegay Xirsi Xaaji Cali oo dadka degaamadaasi aaminsan yihiin inuu yahay gacan-ku-dhiigle ka dambeeyey xasuuqii Kalshaale.

Sidoo kale waxay ka rajo dhigeen siyaasada madhaleysnimadda ah ee Musharax Cabdiraxmaan Cirro.

MIDOWGA YURUB OO SI DHAB AH U QAADANAYA HANJABAAD M PUTIN

0
vladimir putin

Madaxa Midowga Yurub u qaabilsan siyaasadda arrimaha dibadda ayaa sheegay in Midowga Yurub inay indhaha ka qarsan doonin hanjabaadda halista ah ee ka imaaneysa madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin ee ah in dagaalka Ukraine u adeegsan doono hubka Nukliyeerka.

Josep Borrell wuxuu BBC u sheegay inay si dhab ah u qaadan doonaan hadalka kasoo baxay kadib markii uu ku hanjabay in uu adeegsan doono hubka Nukliyeerka.

Hadalka Putin ayaa imaanaya xilli Ruushka uu bilbaabay dhaqdhaqaaq uu qeyb ahaan ciidamadiisa uu heegan ku gelinayo si ay ugu tallaabaan dhinaca afarta gobol ka tirsan Ukraine ee uu Ruushka qabsaday.

Putin wuxuu dhawaan sheegay in heegaankan uu saameyn doono ‘muwaadiniinta kamidka ah ciidanka keydka ah’.

Putin wuxuu sheegay in reer galbeedka ay u handadayaan Ruushka balse Ruushka uu heysto hub badan oo isku difaaci karo.

“Waxaan adeegsan doonaa awood kasta oo lagu difaacayo shacabka”

Putin oo dadweynaha kala hadlayay teleefishinka qaranka ayaa sheegay in uu qaadi doono tallaabo kasta uu difaaco shacabka ku nool gobolka Donbas.

Wuxuu amar ku bixiyay in sare loo qaado dhaqaalaha si loo xoojiyo awoodda hagaajinta ee hubka.

DALALKA G7 OO DHALEECEEYAY AFTIDA KA DHACAYSA QAYBO KA MID AH UKRAINE

0
afti luhansk

codeynayaImage caption: Askari ka tirsan jamhuuriyada iskeed gooni u goosadka ugu dhawaaqday ee Luhansk oo codeynaya

Dalalka ugu taajirsan adduunka ee G7 ayaa dhaleeceeyay waxa ay ku tilmaameen aftida waxbo kama jiraanka ah ee laga qabayo qeybo kamid ah Ukraine oo ku aadan in shacabka ay ku biirayaan Ruushka iyo in kale.

Waxay ku tilmaameen aftida ka dhaceyso meelo ka tirsan Ukraine ay horkacayaan saraakiil taageero ka helo Ruushka mid kasoo horjeeda xeerarka Qaramada Midoobey.

Ukraine waxay ku gacan seyrtay aftida ay ku tilmaantay tallaabo jees jees ah oo aan sharciga waafaqsaneyn.

Saraakiisha reer galbeedka ayaa sheegay in arrintani ay tallaabo dacaayad ah oo uu ka dambeeyo Ruushka.

Waxay intaa ku dareen in Ruushka uu aftida uga raadsanayo qiil sidii si sharci darro ah uu kula wareegi lahaa dhulka Ukraine.

Ruushka wuxuu sheegay in shacabka ku nool dhulka uu qabsaday uu siinayo fursad ay ku cabbirayaan aragtidooda.

GD SOMALILAND: DOORASHADA MADAXWEYNAHA XILLIGEEDA KUMA QABAN KARNO

0
Komishinka Doorashada SL

Guddiga doorashooyinka ee jamhuuriyadda iskeed madaxbanaanida ee Somaliland ayaa maanta ku dhawaaqay in aanay qaban karin doorashada madaxweynaha ee lagu waday in la qabto 13-ka bisha November.

Guddiga waxay sheegeen in farsamo iyo dhaqaale ahaan aysan diyaar u aheyn qabshada doorashada.

Waxay sidoo kale sheegeen in doorashada Madaxweynaha ay ku qaban karaan muddo 9 bilood ah laga bilaabo 1-da bisha Oktoobar ee sanadkan si ay isugu diyaariyaan qabashada doorashada.

Somaliland waxaa ka taagnaa khilaaf ka dhashay doorashooyinka iyadoo mucaaradka ay ku baaqayeen in doorashada lagu qabto xilligeeda.

Waxaa tallaabadan laga yaabaa in golaha guurtida Somaliland ay kordhiyaan muddo xileedka Madaxweynaha.

CIIDAMADA ITOOBIYA DRONES U ADEEGSADAY FALAAGADA TIGRAYGA

0
ciidamada tigray

Ugu yaraan hal qof ayaa ku dhintay duqeyn cusub oo ka dhacday caasimadda gobolka Tigray maanta, waxaa sidaas sheegay isbitaalka ugu weyn magaalada.

“Waxaa dhacay weerar drone ah saaka qiyaastii 5:30 am. Nin 60 jir ahaa ayaa lagu dilay,” waxaa sidaas yiri Kibrom Gebreselassie oo ah sarkaal sare oo ka tirsan isbitalka Ayder Referral Hospital, oo isaga oo Mekelle jooga qoraal usoo diray wakaaladda wararka AFP.

“Meydka hal qof ayaa la keenay isbitaalka Ayder kadib weerar drone ah oo ka dhacay magaalada Mekelle, aagga Desta Hotel,” waxaa sidaas twitter-ka kusoo qoray isbitalka.

Saraakiisha caafimaadka ayaa sheegay in 17 qof lagu dilay duqeymo ka dhacay gobolka Tigray tan iyo markii uu dagaalka dib u qarxay bil ka hor.

Dagaalka oo dib u billowday 24-kii August ayaa meesha ka saaray xabad-joojin jirtay illaa bishii March, wuxuuna meesha ka saaray in si nabdoon loo xaliyo dagaalka labada sano u dhaxeeya dowladda ra’iisul wasaare Abiy Ahmed iyo kooxda TPLF.

Mas’uuliyiinta Tigray ayaa bishan ku dhowaaqay inay diyaar u yihiin wadahadallo uu dhex-dhexaadiyo ururka Midowga Afrika, taasi oo meesha ka saartay caqabad muddo hortaagneyd wadaxaajoodka.

BAAXADA NUKLIYEERKA RUUSHKA IYO CABSI LAGA QABO INUU UKRAINE U ADEEGSADO

0
missile russia

Madaxweynaha Ruushka Vladamir Putin ayaa ku dhawaaqay “qeyb ka mid ah abaabulka” ciidamo loo dirayo dalka Ukraine, wuxuuna ku hanjabay inuu awoodiisa oo dhan u adeegsado difaaca dhulka Ruushka, taasoo cabsi ka abuurtay caalamka.

Digniinada hore Ruushka, ayay falanqeeyayaasha sheegeen in loo fasiran karo digniin ku socota wadamada kale si aysan u kordhinin ku lug lahaanshahooda Ukraine, haddii ay taasi dhici weysana ay danta ku khasbi doonto inuu isticmaalo hubka nukliyeerka.

Dhanka kale madaxweynihii hore ee Ruushka Dmitry Medvedev ayaa u muuqday inuu meesha ka saaray madmadow kasta oo ku saabsan adeegsiga hubka nukliyeerka.

Medevedev wuxuu sheegay in hub kasta ay haysato Moscow, oo xitaa uu jiro hubka istiraatiijiga ah ee nukliyeerka, loo isticmaali karo in lagu difaaco dhulalka ku biiray Ruushka ee ka soo go’ay Ukraine, sida ay sheegtay wakaaladda wararka Reuters.

“Reer galbeedka iyo guud ahaan muwaadiniinta dalalka Nato waxay u baahan yihiin inay fahmaan in Ruushku doortay waddadiisa,” ayuu yiri.

Hubka Nukliyeerka ayaa jira muddo ku dhow 80 sano, dalal badan ayaana u arka mid ka hortagaya welina dammaanad qaadaya ammaankooda qaran.

Intee ayuu la’eg yahay baaxadda hubka Nukliyeerka ee Ruushku haysto?

Dhammaan tirooyinka ama baaxadda ku saabsan hubka nukliyeerka waa qiyaas, balse, sida laga soo xigtay Ururka Saynisyahanada Maraykanka, Ruushku wuxuu haystaa 5,977 oo madaxyo nukliyeer ah – qalabka guba  fiyuuska qaraxa nukliyeerka – inkastoo tiradaas la sheegay inay ku jiraan ilaa 1,500 madaxyo nukliyeer ah oo aan shaqeynin kuwaas oo la rabo in la burburiyo. .

4,500 ama wax ka badan madaxyada nukliyeerka ee haray, intooda badan waxaa loo tixgeliyaa hubka istaraatiijiga ah ee nukliyeerka – gantaalada ballistic-ga ama gantaallada lagu hagi karo bartilmaameedyada fog. Tirada hubka nukliyeerka ee Ruushka:

1: Gantaallada qaaradaha u kala goosha: 1,185

2: gantaallada balistikada ah ee ay qaadaan maraakiibta quusta: 800

3: Gantaallada nukliyeerka ee laga soo gano diyaaradaha: 580

.

Madaxyada nukliyeerka ee uu haysto Ruushka marka loo barbar-dhigo dalalka kale ee haysta.

.

Muxuu yahay hubka nuclear-ka?

Waa qaraxyo si xad-dhaaf ah u awood badan.

Waxaa laga yaabaa inaad xasuusatid erayada “atoms” iyo “isotopes”, haddii aad soo dhigatay maadada seyniska – kuwaas ayaa qeyb ka ah hannaanka loo maro sameynta bambooyinka nuclear-ka.

Bambooyinku waxay tamartooda ka helaan atoms-yada oo kala fida ama isu imaada oo si wadajir ah cuf u sameeya.

Taasi waa sababta mararka qaar bambaanooyinka nuclear-ka loogu yeero “atomic bomb”.

.

Hubka nuclear-ka wuxuu sii daayaa xaddi aad u farabadan oo shucaac ah – kaasoo ah mid sababi kara waxyeello badan – sidaas darteedna saameyntoodu waxay sii jiri kartaa xitaa marka uu qaraxa dhaco ka dib.

Hase ahaatee labo jeer oo kaliya ayaa la adeegsaday taariikhda dunida – waxaana lagu dhuftay waddanka Japan, sanadkii 1945-kii, xilligaas oo uu socday dagaalkii labaad ee adduunka.

Markaas waxay bambooyinkan sababeen musiibo weyn iyo khasaare nafeed oo laga xishoodo in tiradiisa la sheego.Shucaacii ka dhashay bambadii lagu dhuftay magaalada Hiroshima wuxuu socday dhowr bilood, wuxuuna dilay dad lagu qiyaasay 80,000 oo ruux.

Bambadii kale ee lagu dhuftay magaalada Nagasaki waxay iyaduna dishay in ka badan 70,000 oo qof.

Tan iyo xilligaas wixii ka dambeeyay nuclear-ka wali looma adeegsanin dagaal kale.Sagaal waddan ayaa hadda heysta hubka nuclear-ka, oo kala ah: Mareykanka, Ingiriiska, Ruushka, Faransiiska, Shiinaha, Hindiya, Pakistan, Israa’iil iyo Kuuriyada Waqooyi.

Yaa sameyn kara hubkan?

Markii sida guud loo eego, jawaabtu waa inuu sameyn karo qof kasta oo aqoon seynis u leh, farsamada yaqanana, qalabkana heli kara.

Laakiin marka laga hadlayo in waddamada loo oggol yahay sameysashada hubkan iyo in kale, jawaabta su’aashaas waxay qaadaneysaa sheeko dheer.

Waxaa jira wax loogu yeero is-afgaradka xakameynta hubka Nuclear-ka, oo afka qalaad loogu soo gaabiyo (NPT) – kaasoo ah heshiis looga gol leeyahay in looga hortago faafitaanka hubka nuclear-ka iyo in laga qaado waddamada aan loo oggoleyn.

Tan iyo 1970-kii, 191 waddan, oo ay ku jiraan Mareykanka, Ruushka, Ingiriiska, Faransiiska iyo Shiinaha ayaa saxiixay heshiiska ka hortagga Nuclear-ka.

Shantan waddan waxaa loogu yeeraa dowladaha ku hubeysan nuclear-ka – waana loo oggol yahay inay heystaan hubkaas, sababtoo ah waxay sameysteen oo ay tijaabiyeen ka hor inta aan heshiiska NPT la dhaqan galinin 1-dii bishii January ee sanadkii 1967-kii.

Xitaa iyadoo dalalkan ay heystaan nuclear-ka, heshiiskana ay qeyb ka yihiin, iyaga qudhooda waxaa laga rabaa inay yareeyaan xaddigiisa mana loo oggola inay waligood iska heystaan.Israa’iil (oo waligeed aan qiranin, ama beeninin inay heysato nuclear), Hindiya iyo Pakistan midna qeyb kama aha heshiiskaas, mana aysan saxiixin.

Kuuriyada Waqooyi waxay heshiiskaas ka baxday sanadkii 2003-dii.

XIGASHO BBCSOMALI

TRUMP IYO CARRUURTIISA OO DACWAD LAGU SOO OOGAYO

0
trump

Donald Trump iyo saddex carruur ah oo uu dhalay ayaa waxay wajahayaan dacwad wax is daba marin ah kaddib baaritaan ka dhacay magaalada New York oo lagu sameeyay shirkadda qoyskooda – Ururka Trump.

Waxay dacwaddu sheegeysaa inay ka been sheegeen qiimaha guri ay leeyihiin si ay u helaan deymo ayna u bixiyaan canshuur yar.

Dacwad oogayaasha ayaa sheegay in Ururka Trump uu ku kacay falal badan oo wax is daba marin ah intii u dhaxeysay 2011 iyo 2021.

Mr Trump ayaa beeniyay eedeyntaas wuxuuna ku tilmaamay “arrin kale oo loo soo maleegay”.

Labo xubin oo sare oo Ururka Trump ka tirsan, laguna kala magacaabo Allen Weisselberg iyo Jeffrey McConney, ayaa ka mid ah kuwa dacwadda lagu soo oogay iyo sidoo kale madaxweynihii hore iyo carruurtiisa waaweyn, Donald Jr, Ivanka iyo Eric Trump.

Dacwaddan ayaa waxaa soo gudbisay Xeer Ilaaliyaha Guud ee New York Letitia James, oo ah qareenka ugu sarreeya ee gobolkaas, kaddib saddex sano oo ay baaritaan sameyneysay.

Xafiiskeeda awood uma laha inuu soo gudbiyo eedeymo dembi, balse waxay u sii gudbisay dacwad-oogayaasha federaalka iyo Waaxda Maaliyadda Gudaha.

“Isagoo caawinaad ka helaya carruurtiisa iyo xubnaha sare ee Ururka Trump, Donald Trump wuxuu si been abuur ah u kordhiyay dakhligiisa oo uu ku daray balaayiin doollar si uu si aan caddaalad ahayn isaga dhigo taajir una khiyaamo hannaanka,” ayey tiri Ms James.

QORAALADDII UGU DAMBEEYEY